eskisehirsaglikcalisanlaridern@gmail.com

Organ Nakli – Tarık UCA

ORGAN NAKLİ NEDİR?

Organ nakli organ donörü tarafından verilen sağlam organ parçası ya da tamamının alıcının hasarlı veya çalışmayan organı yerine koymak amacıyla bir vücuttan diğerine nakledilmesidir. 

ORGAN NAKLİ NASIL YAPILIR?

Organ Nakli, kimi organların işlevlerini yerine getiremeyecek duruma geldiğinde ve başka hiçbir tıbbi çözüm olmadığına karar verildiğinde zorunlu bir uygulamadır. Kronik, yani geriye, sağlıklı durumuna kavuşturulamayacak biçimde hastalanmış organların yerine sağlıklı organların takılması, hastanın sağlıklı yaşama döndürülmesinin günümüzde tek tedavi yöntemidir. Yasalara göre herkesin, iki tanıkla birlikte, kendisi öldükten sonra organlarını bağışladığını belirten bir belgeyi doldurarak imzalamasıyla ve bu belgeyi yetkili kurumlara teslim etmesiyle yapılmış olur. Bu belgeler yetkili kurumlarca hazırlanmış olabileceği gibi, kendilerinin hazırladığı bir belge de olabilir. Ayrıca sürücü belgesi alan kişiler, belgede “organlarımı bağışlıyorum” bölümünü işaretlemiş olmakla, organlarını bağışlar. Organlarının tümü, biri ya da birkaçı bağışlanabilir. Bu seçenekler bağış belgelerinde vardır. Bağış Belgesi, yetkili sağlık kuruluşlarının kayıtlarına geçer. Kişi bu belgeyi yanında bulunduracak olursa, ölümü halinde bağış vasiyeti yerine getirilir. Kişi bağış kararı aldıktan sonra vazgeçebilir, bunun için belgesini imha etmesi veya yanında organlarını bağışlamadığını beyan eden bir belge taşıması yeterlidir. Kişi organ bağışı yapmak istemediğini bir belge ile belirten kişiden hiçbir koşul altında organ alınması mümkün değildir. Organ bağışlamak tam anlamıyla kişinin iradesiyle ve gönüllü biçimde yapılan bir insani davranıştır.

ORGAN NAKLİ BAŞVURUSU NEREYE YAPILIR?

Canlı vericiden organ bağışı için alıcı adayı hasta ile bir organ nakli merkezine başvurmanız yeterlidir. Öldükten sonra kullanılmak üzere organlarınızı bağışlamak için büyük hastanelerin organ bağış ünitelerine ya da Türkiye Organ Nakli Vakfına başvurabilirsiniz. Burada iki tanık huzurunda bu isteğinizi beyan ederek imzalayacağınız organ bağış formu ile size bir organ bağış kartı verilecektir. Bu konuda ailenizi de bilgilendirmek daha sonradan çıkacak karışıklıkları önlemek açısından faydalı olacaktır. Dilediğiniz zaman organ bağış ünitesi olan bir hastaneye başvurup organ bağış kartınızı iptal ettirebilirsiniz.

KİMLER ORGAN NAKLİ YAPABİLİR?

Organ nakli iki şekilde yapılır. Bunlar canlıdan canlıya veya beyin ölümü gelişmiş ( kadavra ) kişilerden yapılan nakillerdir. Canlıdan canlıya organ nakli böbrek, karaciğer ve akciğer gibi organlar için geçerlidir. Örneğin anneniz, babanız veya kardeşiniz diyalize giren bir böbrek hastası, siz uygun koşullar var ise böbreğinizin birine ona verebilirsiniz. İnsanlar tek böbrekle de hayatta kalabilirler ancak ilerde o kişinin de organ nakline ihtiyacı olabileceği düşüncesiyle tıpta bu istenmeyen bir durumdur. Örneğin bir kaza vs. sonucu tek böbreğinizi kaybederseniz diğerine ihtiyaç duyabilirsiniz. Yine karaciğer ve akciğer için de aynı sebepler geçerlidir. Siz sağlıklı iken, organınızın birini veya bir parçasını ( karaciğer ve akciğer için geçerli) birine vererek, yani sağlıklı iken bir risk alıp takip edilmesi gereken potansiyel hasta grubuna giriyorsunuz. Ama maalesef bağışların yetersiz oluşu, organ nakli bekleyen insanların çokluğu, yakınlarımızın acı çekmesi, onların hastalıkla mücadele edememesi son çare olarak bazen canlıdan canlıya nakli zorunlu kılmaktadır. Kalp, pankreas gibi hayati organlar için ise kadavradan nakil zorunludur.

Dünyada yapılan Doku ve Organ Nakilleri nelerdir?

Organ Nakilleri (Kalp, Akciğer, Karaciğer, Böbrek, Pankreas, Bağırsak vb.)

Doku Nakilleri (Deri, Kol-Bacak, Kalp Kapağı, Kornea, Yüz, Kemik vb.)

Ülkemiz ve Organ Nakli: 

Batı ülkelerinde organ naklinin %20’si canlıdan %80’i kadavradan alınırken ülkemizde bu durum tamamen tersinedir. Genellikle her yıl organların %85’i canlıdan %15’i kadavradan alınmaktadır. Böbrek ve karaciğer nakilleri kadavradan yapılabildiği gibi, hastanın bir yakını tarafından bağışlanan organlar ile de yapılabilirken kalp için bu durum mümkün değildir.

Sağlık Bakanlığı tarafından organ bekleyen hastalar için organ bekleme listeleri oluşturulur ve organ dağıtımında acil organ talepleri öncelikle değerlendirilir. Acil taleplere ulusal bekleme listesinde öncelik tanınır. Organ paylaşımında en önemli öncelik tıbbı aciliyet, doku ve kan grubu uyumudur. Organ dağılımı yapılırken din, dil, ırk, cinsiyet veya hastanın sosyo-ekonomik durumu gözetilmez. Sağlı Bakanlığı’nın ulusal koordinasyon sistemi tarafından dağıtım gerçekleştirilir. Ülkemizde her yıl 3-9 Kasım Organ Nakli Haftası olarak adlandırılmakta ve organ naklini teşvik eden birçok etkinlik yapılmaktadır.

Organ Bağışı:

Bir insanın yaşarken, kendi iradesiyle organlarını bir başka insanın tedavisi için kullanılmasına izin vermesidir. 18 yaşından büyük ve akli dengesi yerinde olan kişiler 2238 sayılı kanuna göre organlarınının bir bölümünü veya tamamını bağışlayabilirler. Bu bağış sağlık müdürlüklerine organ nakliyle ilgili vakıf ve derneklere, hastanelere, sağlık ocaklarına yapılabilir. Yasalara göre iki tanıkla birlikte kendisi öldükten sonra organlarının bağışlanacağını belirten belge doldurularak imzalanır, ayrıca sürücü belgelerinde organlarımı bağışlıyorum bölümü işaretlenerek organlarını bağışladığını belirtebilir. Bağış belgesi yetkili sağlık kuruluşlarının kayıtlarına geçilir. Aslında bu belge kişinin isteğini ve vasiyetini bildiren bir semboldür. Öldükten sonra yakınlarının izni alınmadıkça organları kullanılmaz.

2238 sayıı kanun Madde 14:

“Bir kimse sağlığında vücudunun tamamını veya dokularını, tedavisi, teşhis ve bilimsel amaçlar için bıraktığını resmi veya yazılı bir vasiyetle belirlenmiş veya bu konudaki isteğini ikiktanık huzurunda açıklamış ise sırasıyla eşi, reşit çocukları, ana veya babası veya kardeşlerinden ikisinin bunlar yoksa yanında bulunan herhangi bir yakınının muvafakatiyle ölüden organ ve doku alınabilir. Aksine bir vasiyet veya beyan yoksa, kornea gibi ceset üzerinde bir değişiklik yapmayan dokular alınabilir. Ölü, sağlığında kendisinden ölümünden sonra organ veya doku alınmasına karşı olduğunu belirtmişse organ ve doku alınamaz.”

Organ Nakli Kimlerden Yapılır?

Nakil ameliyatlarında kullanılan organların bir kısmı canlıdan (genellikle 4.dereceye kadar akrabalardan) veya vefat eden kişilerden (kadavra) sağlanmaktadır. Örneğin kalp hastalığından ölmüş bir kişinin sağlam kornea ve böbrekleri alınıp, görmeyen insanlara ya da böbrek hastalarına nakledilmektedir. İleri kalp, karaciğer ve böbrek yetmezliği olan hastalarda sağlıklı bir yaşam sadece organ nakli ile mümkündür.

Gerçekleştirilen organ nakillerine karşın bağışlanan organ sayısının yetersiz olması nedeniyle günümüzde bağışlanan organlar ihtiyacı karşılamamaktadır. Bugün ülkemizde 40 bininden fazla diyaliz hastası vardır (ne yazık ki çoğu 20-40 yaşları arası genç ve orta yaşlarda hastalardır). Yaşamlarını makinelere düzenli aralıklarla (haftada 3 kez ve her seferinde 3-4 saat) bağlanarak sürdürebilmektedirler.

Bu da sosyal yaşantılarını oldukça kötü bir şekilde etkilemektedir. Böbrek nakli ameliyatı ile bu bağımlılık sona ermekte ve yaşam süreleri uzamaktadır. İleri dönem kalp ve karaciğer hastalarının durumları çok daha üzücüdür. Diyaliz gibi bir yardımcı tedavi olanakları da olmadığı için kısa sürede yaşamları sona ermektedir.

Organ Nakli İyi Bir Tedavi Yöntemi midir?

Organ nakli ile yaşam süresi uzar, yaşam kalitesi artar, diyaliz gibi ileri dönem organ yetmezliklerinde kullanılan tedavilere göre maliyeti çok düşüktür. O halde organ nakli ve organ bağışı ülkemiz için hem sağlık yönünden, hem de ekonomik yönden önemli bir katkıdır. Ayrıca bağımlılıkları azalır iş gücü kaybı da kazanca dönüşür. Organ nakledilen ve 20 seneyi dolduran hastaların olduğunu biliyoruz. Bunlar bekardılar, evlendiler, çocukları oldu, iş sahibi oldular. Benzer örnekler diğer organ nakilleri içinde çoğaltılabilir. Organ nakli ileri dönemdeki kalp, karaciğer ve böbrek hastaları için iyi bir tedavi yöntemidir.

Böbreklerimizin hayatımızı ve aktivitelerimizi sürdürmeye yetecek kadar fonksiyonlarını yapamaması sonucu yeni bir böbreğin ameliyatla vücudumuza yerleştirilmesi işlemine böbrek nakli denir. Böbrek bulunamadığında ya da bulunmasına kadar geçen sürede hastanın hayatını sürmesini sağlayan bir yöntemdir.

Organ Nakli Dini Açıdan Uygun mudur?

Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu, organ bağışını insanın insana yapabileceği en büyük yardım olarak tanımlanmıştır. 6.3.1980 tarih 396 sayılı kararı ile organ naklinin caiz olduğunu bildirmiştir. Diğer islam ülkelerinde de ve bütün büyük dinlerde de benzer kararlar mevcuttur. Kur’an-ı Kerim’de de (Maide Suresi, Ayet 32) “KİM BİR KİMSEYE HAYAT VERİRSE, ONUN SANKİ BÜTÜN İNSANLARA HAYAT VERMİŞÇESİNE SEVAP KAZANACAĞI” beyan olunmuştur.

Tarık Uca
Esogü Organ Nakil Koordinatörü

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

%d blogcu bunu beğendi: