eskisehirsaglikcalisanlaridern@gmail.com

Hastane Enfeksiyonları – Zübeyde SARIİPEK

“Primum Non Nocere” “Önce Zarar Verme”

Hipokrat

“Hastanedeki ilk kural; Hastaya zarar vermemektir.” Florance Nightingale

Florance Nightingale

Hastane Enfeksiyonu, Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Yataklı Tedavi Kurumları Enfeksiyon Kontrol Yönetmeliği”nde “yataklı tedavi kurumlarında, sağlık hizmetleri ile ilişkili olarak gelişen tüm enfeksiyonlar” şeklinde tanımlanmıştır (1) 

Hastane enfeksiyonları; yeni tanımıyla Sağlık Hizmeti İle İlişkili Enfeksiyonlar, hastaneye yatış sırasında bulunmayan, bir enfeksiyon etkenine veya toksinine bağlı olarak ortaya çıkan lokal veya sistemik bir durum olarak tanımlanmaktadır. Bir enfeksiyona hastane enfeksiyonu denilebilmesi için temel koşul “yatışta var olan enfeksiyon” kriterlerine uymaması ve enfeksiyon bulgularının ortaya çıkış tarihinin hastanın hastaneye yatışının üçüncü veya daha sonraki günleri olmasıdır.(2) Sağlık hizmetlerinin sunumunda tanı ve tedavi seçeneklerinin artması, tanı ve tedavi için girişimlerin de artmasına, dolayısıyla sağlık kurumlarında yatış sürelerinin uzamasına neden olmaktadır. Sağlık hizmeti ilişkili infeksiyonlar tüm bu süreçlerin olumsuz sonuçları olarak karşımıza çıkmaktadır.

Hastane enfeksiyonları ile ilgili verilerin analizi Enfeksiyon Kontrol Komiteleri’nce yürütülen sürveyansçalışmaları ile yapılmaktadır. Sürveyans; belirli bir amaca yönelik olarak veri toplanması, toplanan verilerin bir araya getirilerek yorumlanması ve sonuçların ilgililere bildirilmesinden oluşan dinamik bir süreçtir. (2)

Bir sürveyans programı yürütmenin temel amacı, elbette hastane enfeksiyonlarına katkıda bulunmaktır. Bu amaca ulaşabilmek için öncelikle bir hastanede gelişen hastane enfeksiyonlarının sıklığı, dağılımları, hangi durumlarda azalıp çoğaldığı gibi bilgilere ihtiyaç vardır. çünkü sorun ayrıntılarıyla tanımlanmadan, çözümüne yönelik önlemler geliştirmek mümkün olmaz. (3)

Enfeksiyon kontrol komitelerince sürveyans kapsamına alınan bölümlerde aktif, ileriye dönük, hasta temelli ve laboratuvarla işbirliği içerisinde bir sürveyans programı oluşturulmalıdır. Yoğun bakım ünitelerine günlük aktif sürveyans ve invaziv araç ilişkili enfeksiyon sürveyansı yapılmalıdır.  Sürveyans, CDC’nin (Centers for DiseaseControl and Prevention) tanım ve tanı kriterleri kullanılarak sürdürülmelidir.

Sağlık hizmeti ilişkili enfeksiyon hızları sağlıktaki en önemli kalite göstergelerinden biri olarak kabul edilmektedir.Bu başlıkta özellikle ;• Ventilatör ilişkili  pnömoni hızı (VİP), VİO• Kateter ilişkili üriner sistem enfeksiyonu hızı (Kİ-ÜSİ)• Santral venöz  kateter ilişkili kandolaşımıenfeksiyonu  hızı( SVK-KDİ)• Cerrahi alan enfeksiyonu hızı (CAİ) yer almaktadır.(2)

Bu bağlamda “hastane enfeksiyon kontrol programları aynı zamanda hasta bakımını iyileştirmeye ve sağlık çalışanlarının sağlığını korumaya odaklanmış bir kalite iyileştirme aktivitesidir” (2) denilebilir.

Hastane enfeksiyonlarının oluşmasında, bakım veren ve hasta bakımından birinci derecede sorumlu olan hekim, hemşire, diyetisyen, fizyoterapist ile hastayla dolaylı olarak temas eden temizlik elemanları, laborant ve teknisyenlerde hastalık ya da taşıyıcılık nedeniyle bulunan, gerekse bu kişilerin elleri ya da eşyaları ile bir hastadan diğerine mekanik olarak taşınan bakteriler en önemli kaynaklardır. Diğer bir önemli kaynak ise hastanede kullanılan alet solüsyonları üriner ve vasküler  kateterler, buhar makineleri, respiratörlergibi aletlerdir. Kontamine kan ve sıvılar, ayrıca hastanede verilen yiyecek ve içecekler de enfeksiyon kaynağı olabilmekte, hava yolu ile ve vektörler aracılığı ile de yayılma gerçekleşebilmektedir (4)

Sağlık hizmeti ile ilişkili enfeksiyonların önlenmesinde izolasyon önlemlerine uyum çok önemli bir yer tutmaktadır.

İzolasyon; enfekte ve kolonize hastalardan diğer hastalara, hasta ziyaretçilerine ve sağlık personeline mikroorganizma bulaşının engellenmesidir.(2) İzolasyon önlemleri standart önlemler ve bulaş yoluna yönelik önlemlerolmak üzere ikiye ayrılır.

Standart önlemler hastanın tanısına ve enfeksiyonu olup olmadığına bakılmaksızın tüm hastalara uygulanan önlemlerdir. Ter hariç tüm vücüt sıvı ve sekresyonları, kan,bütünlüğü bozulmuş deri ve muköz memranlar için uygulanırHastaya temas öncesinde mutlaka el hijyenisağlanmalı,  eldiven giyilmeli, eğer vücüt sıvı ve sekresyonlarının sıçrama ihtimali varsa önlük, maske ve koruyucu gözlük giyilmedir. Ayrıca çevre kontaminasyonunuönlemek için hasta bakım alanlarının ve sık temas edilen yüzeylerin mutlaka temizlik ve dezenfeksiyonu rutin olarak yapılmalıdır. İğneler hiçbir zaman kılıfına tekrar geçirilmemeli, eğilip bükülmemeli delinmeye dayanıklı atık kutularında toplanmalıdır.(2)

Bulaş yoluna yönelik önlemler;  bilinen veya şüpheli enfeksiyon etkeni ile enfekte yada kolonize olmuş hastalara uygulanır. Bunlar;• Temas izolasyonu; Epidemiyolojik olarak önemli olup, direkt ya da indirekt temasla bulaşan etkenlere karşı uygulanır. Direkt temas infekte hasta ile duyarlı kişi arasında deri-deri teması, genellikle eller aracılığıyla meydana gelir. İndirekt temas ise duyarlı konak ile kontamine araçlar ya da kontamine çevre ilişkisi sonucunda olur. (5)• Hava yolu izolasyonu; 5 µm ya da daha küçük partiküller havada uzun süre asılı kalabilir ve uzak mesafelere taşınabilir. Bu şekilde havada asılı mikroorganizmalar aynı odadaki ya da daha uzak mesafedeki hastayı infekte edebilir. Hava yolu ya da havalandırma aracılığıyla duyarlı konak infekteolabilir. Bu hastalara hava yolu önlemleri uygulanmalıdır.(5)• Damlacık izolasyonu; Partiküller 5 µm’den daha büyüktür. Hasta ya da taşıyıcılardan duyarlı konağa öksürme, hapşırma ya da konuşma sırasında bulaşır. büyük damlacıklar havada uzun süre asılı kalamayacağından ve uzak mesafelere taşınamayacağından ancak yakın temasla bulaşma söz konusudur. Özel havalandırma sistemleri gerektirmez.(5)

El hijyeni,  Sağlık hizmeti ilişkili enfeksiyonların önlenmesinde en kritik role sahiptir.

Hastane çalışanlarının el hijyeni ve antisepsisi, tek başına hastane enfeksiyonlarının yayılımını önlemede kontrol edilebilir en önemli faktördür (6) Hastaya temas öncesi, aseptik işlemlerden önce, vücut sıvılarına temas sonrasında, hastaya temastan sonra, hasta ve çevresine temastan sonra beş endikasyon kuralına uyulmalıdır. (7) Eller mutlaka su ve sabunla yıkanmalı ya da alkol içeren el antiseptikleri ile el hijyeni sağlanmalıdır.

Sağlık hizmeti ilişkli enfeksiyonların önlenmesinde bir diğer ve önemli faktörde temizlik dezenfeksiyon ve sterilizasyon kurallarının doğru uygulanmasıdır.

Hastanelerdeki temizlik yöntemi ve sıklığı, hangi alanlarda nasıl bir temizlik ve dezenfeksiyon yapılacağı, hastane yönetimi ve enfeksiyon kontrol komitesi tarafından mutlaka politika ve prosedürlerle belirlenmelidir.(8) 

KAYNAKÇA

1) Türkiye Hastane Enfeksiyonları Sürveyans Rehberi, http:// hizmetstandartlari.saglik.gov.tr/belge/1-38967/turkiyehastane-enfeksiyonlari-surveyans-rehberi.html

            2)    www.ekuzep.org

3)  Karabey S, Hastane Enfeksiyonlarının Sürveyansı, Bölüm 2.15 Türk Hastane Enfeksiyonları Kontrolü Derneği, Hastane Enfeksiyonları 2013​

           4) Çetinkaya Şardan Y. Enfeksiyon kontrol programlarının organizasyonu ve enfeksiyon kontrol uygulamaları. Wilke Topçu A, Söyletir G, Doğanay M, editörler. Enfeksiyon Hastalıkları ve Mikrobiyoloji 3. Baskı. İstanbul: Nobel Tıp Kitabevleri; 2008. s. 564-74. 2. Alp E, editör. Enfeksiyon Kontrol Programı. Yayın no:55. Kayseri: Erciyes Üniversitesi Hastaneleri; 2012.

        5)   Usluer G, Esen fi, Dokuzo¤uz B, Ural O, Akan H, Yörük C, fiahin H. ‹zolasyon Önlemleri K›lavuzu Hastane İnfeksiyonları Dergisi Yıl: 2006, Cilt : 10, Ek : 2

         6)  Günaydın M. Enfeksiyon kontrolünde el hijyeni ve önemi. 7. Ulusal Sterilizasyon Dezenfeksiyon Kongresi; 2011; Antalya. s. 133-46.

         7 ) WHO Guidelines on Hand Hygiene in Healt Care. World Health Organisation,2009

        8) Akdeniz S, Çetinkaya Şardan Y, Hastane Temizliği Bölüm 5.31, Türk Hastane Enfeksiyonları Kontrolü Derneği, Hastane Enfeksiyonları 2013

Zübeyde SARIİPEK

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

%d blogcu bunu beğendi: